Basketbol Tarihi

Basketbol, basket (sepet) ve ball, (top) kelimelerinin birleşimi ve Türkçe?ye çevirisi ile ?sepet topu? anlamını taşıyor. Sepet Topu, yani basketbol, bulucusu veya orta çıkaranı olan Dr James Naismith tarafından isimlendirilmiş.Bugün tüm dünyada milyonlarca insanı peşinden sürükleyen en önemli ve en büyük spor dallarından biri olan basketbolun tarihi aslında çok uzun yıllar öncesine, hatta 1890?lı yallardaki icadından da öncesine dayanıyor.

Kristof Colomb?un Amerika?yı keşfinden önce Güney Amerika?nın yerlilerinden olan ?Mayas? kabilesi arasında da basketbola çok benzeyen ?Tlahiotenie? adıyla bir oyun oynandığı ve bu Tlahiotenie?nin Mayas kabilesinin milli oyunu olduğu tespit edilmiş. Basketbolun anavatanı, ortaya çıkışı ve yaygınlığı göz önünde bulundurulduğunda Amerika olarak kabul edilse de ?basketbolun babası? diyebileceğimiz ve basketbolun mucidi olarak kabul edilen Dr.James Naismith, aslen bir Kanada?lı. Uzun yıllar Amerika?da spor eğitmenliği yapan Naismith?in, Mayas kabilesenin oynadığı Tlahiotenie oyunundan esinlenerek ?sepet topu? oyununu ortaya çıkardığı düşünülmekte.

MAYAS KABİLESİNDE OYUN TARZI BİRAZ FARKLI
Güney Amerika?da yerleşik Mayas kabilesi ile ilgili günümüze gelen kalıntılardan edinilen bilgilere göre, bu sportif kabilede basketbol biraz daha farklı tarzda veya daha çok fiziki güce dayalı oynandığı söylenebilir. Bugünkü Basketbol oyun alanının en az 5 misli büyüklükte bir sahada mermerden yapılmış duvarlar üzerine yerden yaklaşık 4 metre yüksekliğe yere paralel değil, dik olarak sabitlenmiş ve yarım metre çapındaki çemberlerle oynanan Tlahiotenie oyunu bugünkü basketbol sporundan daha zor şartları içinde barındırıyormuş.

MAYAS?LAR MERMER ÇEMBERE, NAISMITH SEPETE ATMIŞ TOPU.
Mayas kabilesinin Tlahiotenie oyunundan esinlediği düşünülen Dr. James Naismith, Amerika?nın Sprinfield eyaletinde beden eğitimi öğretmenliği yaparken uzun yıllardır hayalinde yaşattığı bu sportif oyuna son şeklini verir. Spor Salonunun karşılıklı duvarlarına asılan tahtadan yapılma sepetlere topu sokma esasına dayalı olan bu oyun, ilk olarak atlet ve beyzbolculara iyi bir kış antrenmanı olarak tasarlanır. Duvara asılı sepetlere topu atma hedefinden dolayı da Naismith oyununa ?sepet topu? anlamına gelen basketbol?u seçer.

KISA SÜREDE TÜM AMERİKA?YA YAYILDI, FRANSA?DA BEĞENİLMEDİ.
1892 yılında Springfield eyaletinde doğan basketbol sporu kısa sürede Amerika?nın dört bir yanına yayılır ve iki sene içinde Amerika?daki okulların başlıca spor dallarının arasına girer. Liselerde ve Üniversitelerde gençler tarafından oldukça yoğun ilgi gören basketbol semtlerdeki jimnastik salonlarına kadar girerek taraftar kitlesini daha da arttırır. Amerika?lılar tarafından çok sevilen basketbol için en önemli adım ise 1897 yılında atılır. Ülkelerinde yeni doğan bu spor için milli bir şampiyona organize eden Amerika?lılar böylece bu sporun kıtada daha da yaygınlaşmasını sağlar. Basketbol, doğumunun henüz birinci yılını doldurmadan ise bu kez Avrupa?ya sıçrar. Futbolun da yeni yeni oynanmaya başladığı Avrupa?daki ilk basketbol deneyimi Fransa?da yaşanır.. Paris?de bir spor salonunda deneme amaçlı oynanan maçta basketbolu beğenmeyen ve sevmeyen Avrupa?lılar bu spor dalını çabuk unutarak tarihe gömerler. Amerika?nın bu yeni spor dalını diğer dünya ülkelerine sergilemeleri ise 1904 yılında olur. Bu yıl da düzenlenen St Louis Olimpiyat oyunlarında basketbola gayri resmi olarak yer veren Amerika?lılar kulüp takımları arasında düzenledikleri maçlarla basketbolu diğer ülkelere de tanıtırlar. Bu olimpiyat oyunlarından sonra ise Amerika?nın en büyük salonlardından biri olan New York?taki Madison Square Garden kapılarını basketbola açar.

AVRUPA?LILARIN BEĞENMEDİĞİ BASKETBOL UZAKDOĞU?DA HASTALIK OLDU
1904 yılında Amerika?da yapılan Olimpiyat oyunlarına uzaklık nedeniyle çok fazla ülke katılmasa da Basketbol?un şöhreti uzakdoğu?ya kadar yayılır. 1913 yılında ilk kez düzenlenen bir basketbol turnuvasında Filipin birinci olurken, Çin?de ikinciliği alır. Avrupa?da ise basketbolun sevilmesi askerler aracılığı ile olur. Birinci Dünya Savaşında sık sık diğer ülkelerin askerleri ile basketbol maçları yapan Amerika?lı askerler bu sporun Avrupa?da sevilmesinde başrolü oynarlar. Bunun sonucu olarak 1919 yılında Paris?te İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve Amerika?lı askerlerin katılımıyla ilk kez basketbolda uluslar arası bir turnuva düzenlenir. Amerika?nın kazandığı bu turnuvayı 1922 yılında yine Fransa?da düzenlenen ilk uluslar arası bayan basketbol turnuvası izler.

VE FİBA KURULUYOR.
Atlet ve Beyzbolcuların kış antrenmanı için geliştirilen ancak kısa sürede geniş bir çevrede sevilerek uygulanan Basketbol?da uluslar arası bir federasyon ihtiyacı 1932 yılında giderilir. Arjantin, Çekoslavakya, İtalya, Letonya, Portekiz,Rolanya ve İsviçre bir araya gelerek Uluslar arası Basketbol Federasyonu FIBA?yı kurar ve ilk başkanlığa da İsviçre?li Leon Bouffard getirilir. Fiba?nın kuruluşunun ardından ise ilk Avrupa Şampiyonası 1935 yılında Cenevre?de düzenlenir ve birinciliği Letonya, ikinciliği İspanya, üçüncülüğü ise Çekoslavakya kazanır.

İLK OLİMPİYATLAR VE İLK DÜNYA ŞAMPİYONASI
Daha önce Amerika?lıların 1904 St Louis Olimpiyatlarında gayri resmi olarak olimpiyatlara koyduğu basketbol branşı, bu kez 1936 yılında resmi olarak olimpiyat oyunlarında yer alarak olimpik spor ünvanına sahip olur. Berlin?de düzenlenen olimpiyat oyunlarına her ne kadar damgasını Adolf Hitler ve Amerika?lı atlet Jesse Owens vursa da Basketbol ilk kez yer aldığı olimpiyat oyunlarında taraftar kitlesini biraz daha arttırır. Bu tarihten itibaren olimpiyat sporu ünvanını alan Basketbol ilk Dünya Şampiyonasını düzenlemek için 1950 yılına kadar beklemek zorunda kalır. Araya giren ikinci dünya savaşı ile diğer spor branşlarında olduğu gibi gerileme yaşayan Basketbolda, dünya savaşından sonra ilk Dünya Şampiyonasını Arjantin?de düzenliyordu. Buenos Aires?de organize edilir ve ilk dünya şampiyonu ünvanını final maçında Fransa?yı 66-41 mağlup eden Arjantin alır.

VE TÜRKİYE?DE BASKETBOL
Amerika?da başlayarak yavaş yavaş tüm dünyaya yayılan basketbol ateşinin ülkemize gelmesi ise çok geçmeden olur. Amerikalılar 1904 yılında St.Louis Olimpiyatlarında gayri resmi olarak düzenledikleri basketbol turnuvası ile bu sporu dünyaya tanıtmaya çalışırken, Türkiye?de ilk basketbol müsabakası aynı tarihte İstanbul Robert Koleji Spor Salonunda oynanır. Robert Koleji Beden Eğitimi öğretmeninin girişimleri ile yapılan basketbol müsabakaları bu öğretmenin ülkesine dönmesi sonucu 1911 yılına kadar raflara kalkar. Bu tarihte Galatasaray Lisesinde Beden Eğitimi Öğretmeni olan Ahmet Robenson tarafından yeniden canlandırılan basketbol, bir maçta tüm oyuncuların sakatlanması ile yeniden hem kalplerden hem salonlardan ırak kalır.

İLK BASKETBOL FAALİYETİ FENERBAHÇE?DE
Bugüne kadar gelen kayıtlara göre kulüp bazında basketbol çalışmaları yapan ilk kulüp Fenerbahçe?dir. 1907 yılında kurulan Fenerbahçe kulübü basketbol şubesini de 1913 yılında açar. 1920 yılında yapılan girişimler sonucunda daha bilinçli oynanmaya başlayan basketbolda ilk ciddi karşılaşma 1921 yılında Cağaloğlu Öğretmen Lisesi Bahçesinde Amerika ile Türkiye arasında oynandı ve Amerika?lılar bu maçı 18-14 kazandı.

İSTANBUL LİGİ KURULUYOR
Türkiye?de de önemli bir taraftar kitleine sahip olan basketbol?un ilk lig müsabakaları 1927 yılında başlar. İstanbul Basketbol Mıntıkası takımının kurulması ve bu takımın öncülüğünde düzenlenen İstanbul Ligi Kurtuluş, İstanbul Maccabi, Barkhoba, Beyoğluspor, Protkeba ve İtalyan Kartal takımlarından oluşur ve Maccabi takımının rakiplerine mutlak bir üstünlüğü vardır. 1933 yılında kurulan Türk Spor Kurumu öncülüğünde resmi müsabakalar oynanmaya başlar ve ilk yıllar Galatasaray takımının üstünlüğünde geçer.

İLK TÜRKİYE ŞAMPİYONASI ve İLK DEPLASMANLI LİG
Sadece illerde lig birinciliği statüsünde oynanan Basketbol 1946 yılında o zamanki adıyla Spor Oyunları Federasyonu Başkanlığına getirilen Vedat Abut tarafından Türkiye Şampiyonasına çevrilir. İstanbul, İzmir ve Ankara takımlarının katılımı ile düzenlenen ilk şampiyonada Beykoz ilk Türkiye Şampiyonu olarak tarihe geçer. 1966 yılında ise Türk basketbolu yeni bir çehreye kavuşur. Faik Gökay Başkanlığındaki Basketbol Federasyonu tarafından hazırlanan bir talimatla ilk kez Deplasmanlı Basketbol ligi uygulanmaya başlar ve Alınordu Deplasmanlı ligin ilk şampiyonu olur.

KUTU: BASKETBOLUN İLK KURALLARI
1892 yılında Dr.James Naismith tarafından bulunan basketbol oyununun ilk kuralları da bu yıllarda yazılır. İşte 1937 yılına kadar yürürlükte kalan basketbolun kurallarından bazı maddeler.
1 - Oyun 7 kişilik iki takım arasında oynanır.
2 ? Oyun sırasında yapılan sayılara 3, faul atışından yapılan sayılara 2 puan verilir.
3 ? Top herhangi bir yöne iki elle ya da tek elle atılır.
4 ? Top yere bir ya da iki elle vurulur, yumrukla vurulmaz.
5 ? Oyuncu topla koşamaz, Topu yakaladığı noktadan atmak zorundadır.

(Kaynak: 20/10)
Aralık, 1891

Basketbol, ABD? nin Massachusetts eyaletinde, Springfield Genç Erkekler Hıristiyan Birliği (YMCA) Eğitim Okulu? nda beden eğitimi öğretmeni olan James Naismith tarafından bulundu. Basketbo ilk kez 7 kişilik iki takım arasında 20? şer dakikalık üç devre üzerinden oynandı.

1893

Avrupa basketbol ile tanıştı. Paris? te Trevise sokağında bulunan eski bir jimnastik salonunda ilk kez basketbol oynandı.

1897

Erkekler kategorisinde ilk basketbol şampiyonası Amerika? da organize edildi.

1900

Bayanlar kategorisinde ilk basketbol şampiyonası Amerika? da organize edildi.

1904

Türkiye basketbol ile tanıştı.

İstanbul? da Robert Kolej? in spor salonunda lisenin beden eğitimi öğretmeni öncülüğünde başlayan basketbol faaliyeti bu kişinin ülkesine dönmesiyle tekrar unutulmaya başlanmıştır.

1911

Galatasaray Lisesi beden eğitimi öğretmeni olan Ahmet Robenson, öğrencileri arasında ilk basketbol maçını oynatmıştır. Sahada yer alan sporcuların tamamının sakatlanması nedeniyle maç tamamlanamamıştır.

1913

Basketbol Uzakdoğu? da oynanmaya başladı.

1919

Kulüpler seviyesinde ilk basketbol takımı Fenerbahçe tarafından kuruldu

Fenerbahçe Kulübü Amerikalı bir öğretmen temin ederek bu konuya tekrar eğilmiş, ve bir takım kurmuştur.

1920

Türkiye? de bir şube açan Amerikan Y.M.C.A teşkilatı, Beden Terbiyesi ve Spor Şubesini modern esaslar içinde kurulmasına destek oldu.

4 Nisan 1921

Ülkemizde ilk resmi maç Cağaloğlu Öğretmen Okulu bahçesinde Amerikalılar ile Türkler arasında yapılmıştır. Maçı 18-14 Amerikan takımı kazanmıştır

1923

Galatasaray, Nişantaşı ve Fenerbahçe spor kulüpleri basketbol takımları kurarak kendi aralarında oynamaya başladı.

1923

İzmir Şirinyer? de bulunan Amerikan Kolejinde basketbol oynanmaya başlandı.

1927

İlk gayrı resmi lig maçları İstanbul? da bulunan azınlık takımları arasında oynanmaya başlamıştır. Bu maçlarda ilk şampiyon Musevi cemaati tarafından kurulmuş olan Maccabi takımı olmuş ve 1933 yılına kadar bu unvanını bırakmamıştır.

18 Haziran 1932

8 ülke federasyonu tarafından İsviçre? nin Cenevre kentinde Uluslararası Basketbol Federasyonu FIBA kuruldu. ( Arjantin, Çekoslovakya, Yunanistan, İtalya, Letonya, Portekiz, Romanya ve İsviçre)

1933

İlk resmi basketbol müsabakaları oynanmaya başladı. ilk şampiyon Galatasaray

1934

Basketbol, Voleybol, Eltopu ve Tenis sporlarını bünyesinde bulunduran SPOR OYUNLARI FEDERASYONU kuruldu. Bu federasyonun ilk başkanı Prof. Süreyya Genca oldu.

2 Mayıs 1935

İlk Avrupa Basketbol Şampiyonası İsviçre? de düzenlenmiş ve bu tarihten itibaren iki yıl arayla organize edilmiştir.

24 Haziran 1936

Türkiye? de ilk basketbol milli maçı Yunanistan Milli takımı ile İstanbul? da oynanmıştır. Maçı 49-12 Türkiye kazanmıştır.

1936

Türkiye, Uluslar arası Basketbol Federasyonu ?FIBA? ya üye oldu.

1 Ağustos 1936

Basketbol ilk kez 11. Berlin Olimpiyatlarında olimpik spor dalı olarak kabul edilmiş ve erkekler kategorisinde maçlar oynanmıştır.

Türkiye ilk kez bu olimpiyatlara katılmıştır.

12 Ekim 1938

İlk Bayanlar Avrupa Basketbol Şampiyonası İtalya? da düzenlenmiş ve bu tarihten itibaren iki yıl arayla organize edilmiştir.

1946

Erkekler kategorisinde ilk Türkiye Şampiyonası düzenlendi. İstanbul, Ankara ve İzmir takımlarının katıldığı turnuvada ilk şampiyon Beykoz oldu.

1949

Büyük erkekler kategorisinde ilk kez Avrupa Şampiyonasına katılan milli takım Avrupa 4. sü oldu

8 Nisan 1950

İlk uluslararası turnuva İstanbul? da International İstanbul Turnuvası adıyla düzenlenmiştir. Bu turnuva daha sonra 1951, 1952 ve 1953 yıllarında peş peşe dört kez daha organize edilmiştir.

22 Ekim 1950

Erkekler kategorisinde ilk Dünya Şampiyonası Arjantin? in Buenos Aires kentinde düzenlendi.

7 Mart 1953

Bayanlar kategorisinde ilk Dünya Şampiyonası Şili? nin Santiago kentinde düzenlendi.

25 Haziran 1954

Genç Erkekler kategorisinde ilk milli maç (Türkiye 74- Avusturya 60)

1958

Bayanlar kategorisinde ilk Türkiye Şampiyonası düzenlendi. İlk şampiyon Ankara Gazi Eğitim oldu.

1958

İlk A. Schweitzer Şampiyonası (Türkiye katılmadı)

1 Mart 1959

Müstakil Türkiye Basketbol Federasyonu kuruldu ve ilk başkanı Turgut Atakol oldu.

1959

İlk Balkan Şampiyonası (Büyük Erkekler) Türkiye katılmadı

21 Mayıs 1959

Türkiye ilk kez Avrupa Şampiyonası organize etti. 11. Avrupa Basketbol Şampiyonası İstanbul? da düzenlenmiştir. Bu şampiyona Türkiye? nin düzenlediği ilk resmi organizasyon olurken aynı zamanda açık sahalarda düzenlenen son Avrupa Şampiyonası olmuştur.

15 Kasım 1962

Büyük erkekler kategorisinde Türkiye? de ilk kez Balkan Şampiyonası, (IV Balkan Şampiyonası) İstanbul? da düzenlendi

23 Kasım 1965

Bayanlar kategorisinde ilk resmi maç Konya? da İran? a karşı yapıldı. Maçı 30-23 Türkiye kazandı

25 Ekim 1966

Genç Erkekler Kategorisinde ilk Balkan Şampiyonası. İzmir? de düzenlendi. Bu şampiyona aynı zamanda İstanbul dışında düzenlenen ilk resmi organizasyon olma özelliğini de taşımaktadır.

13 Aralık 1966

Türkiye Deplasmanlı Ligi başladı. Ligin ilk şampiyonu İzmir Altınordu oldu.

1967

Erkekler kategorisinde ilk Türkiye Kupası oynandı. İlk şampiyon Fenerbahçe

1968

Anadolu kulüplerinin katılımı ile ilk kez Anadolu kupası düzenlendi. Konya? da 21 il birincisinin katıldığı şampiyonada Adana Karataş ilk şampiyon oldu.

17 Ağustos 1969

Yıldız Erkekler kategorisinde ilk milli maç (Türkiye 46- Bulgaristan 39)

1969

Erkekler Deplasmanlı 2. Ligi kuruldu ve ilk şampiyon MKE Ankaragücü oldu.

9 Ekim 1971

VI Akdeniz Oyunları İzmir? de düzenlenmiştir.

21 Nisan 1972

İstanbul ve İzmir? den sonra ilk resmi basketbol organizasyonu Antalya? da yapıldı. Gençler kategorisi Avrupa Şampiyonası Eleme Gurubu maçları Antalya? da oynanmıştır.

24 Mayıs 1974

Avrupa Uluslar Kupası maçları ile Ankara ilk resmi basketbol organizasyonuna ev sahipliği yaptı.

1 Mayıs 1976

Genç Erkek Milli takımımız ilk kez Balkan Şampiyonu oldu.

3 Mayıs 1976

Basketbol Bayanlar kategorisinde de olimpik spor dalı olarak kabul edildi. Bayanlarda ilk maçlar 21. Montreal Olimpiyatlarında yapıldı

29 Eylül 1980

İslam Oyunları ile İzmir ikinci büyük spor organizasyonuna ev sahipliği yaptı.

1981

Bayanlar Deplasmanlı Ligi kuruldu ve ilk Şampiyon Ankara ODTÜ oldu.

2 Aralık 1981

Erkek A Milli takımımız ilk kez Balkan Şampiyonu oldu.

1983

Deplasmanlı Erkekler 1. Liginde ilk kez play off uygulaması başladı. İlk Play Off Şampiyonu Efes Pilsen oldu.

6 Nisan 1985

Erkekler kategorisinde ilk Cumhurbaşkanlığı Kupası oynandı. İlk şampiyon Galatasaray

7 Temmuz 1990

Genç Bayanlar kategorisinde ilk milli maç (Türkiye 58 - Arnavutluk 39)

16 Nisan 1991

Yıldız Bayanlar kategorisinde ilk milli maç (Türkiye 54 - İtalya 78)

14 Nisan 1992

Kulüpler seviyesinde düzenlenen en onemli turnuva olan FIBA Şampiyon Kulüpler Final Four organizasyonu İstanbul?da yapıldı

1993

Bayanlar kategorisinde ilk Türkiye Kupası oynandı. İlk şampiyon Galatasaray

1 Ağustos 1993

İlk kez ülkemizde büyük şehirlerin dışında Avrupa Şampiyonası organize edildi. 12. Yıldız Erkekler Avrupa Şampiyonası Trabzon, Giresun ve Samsun?da düzenlendi

1994

Deplasmanlı Bayanlar ikinci Ligi kuruldu. İlk şampiyon Manisa Spil İhtisas oldu

14 Eylül 1994

Bayanlar kategorisinde ilk Cumhurbaşkanlığı Kupası oynandı. İlk şampiyon Galatasaray

30 Aralık 1996

FIBA 1. Eurostars organizasyonu ilk kez Türkiye? de düzenlendi.

16 Temmuz 1996

Ümit Bayanlar kategorisinde ilk milli maç (Türkiye 79 - İsrail 63)

25 Haziran 1997

Bayan A Milli takım 13. Akdeniz Oyunlarında ilk kez şampiyon oldu

22 Temmuz 1997

Yıldız Erkek Milli takımımız ilk kez Avrupa Şampiyonu oldu.

1 Ağustos 1997

Ümit Erkek Milli takımımız ilk kez dünya şampiyonasına katıldı

23 Temmuz 1998

Ümit Erkek Milli takım Avrupa 3. sü olarak ilk kez bronz madalya sahibi oldu.

24 Temmuz 1999

Yıldız Erkek Milli takım Avrupa 3. sü olarak ilk kez bronz madalya sahibi oldu.

31 Ağustos 2001

Türkiye Büyük Erkekler kategorisinde ilk kez gümüş madalya alan 12 Dev Adam bu başarıyla yine ilk kez Dünya Şampiyonasına katılma hakkı elde etti. 32. Avrupa Büyük Erkekler Şampiyonası Antalya, Ankara ve İstanbul? da düzenlendi. Bu şampiyona Türkiye? nin büyükler kategorisinde organize ettiği ikinci Avrupa Şampiyonasıydı.

31 Temmuz 2002

Tüm kıta şampiyonalarında ilk sıraları alan Dünya? nın en iyi takımları İstanbul? da düzenlenen Efes Pilsen World Cup ? 1 de bir araya geldi

29 Ağustos 2002

Erkek A Milli takımımız ilk kez dünya şampiyonasına katıldı

20 Temmuz 2003

Genç Erkek Milli takımımız ilk kez dünya şampiyonasına katıldı

27 Temmuz 2003

Yıldız Erkek Milli takım Avrupa 2. sü olarak ilk kez gümüş madalya sahibi oldu.

17 Nisan 2004

Genç Milli takım ilk kez A. Schweitzer turnuvasında şampiyon oldu.

18 Temmuz 2004

Genç Erkek Milli takım Avrupa 2. sü olarak ilk kez gümüş madalya sahibi oldu.